Deze week heeft FAME een cadeau overhandigd aan (de bewoners van) de Eikenhorst, de Carrousel van Herinneringen.

De verlichte zuil is een interactief meubel, bedoeld om herinneringen op te halen. Er zijn kaartenhouders met oude platen, fotolijsten met bekende beelden, virtrines waar wat te zien, ruiken of proeven is, een kijkdoos, kastjes en laatjes met verschillende prikkels.

De carrousel is overhandigd aan bewoners, locatiemanager en woonbegeleiders en werd gelijk in gebruik genomen. De oude prenten leidden tot gesprekken ‘is dit de oude molen van Groesbeek?’, ‘ik heb de vierdaagse ook 3 keer gelopen’. Het opgezette breistukje zette een bewoonster aan het breien. Dropjes en chocolaatjes verrasten.

Ook voor collega’s van FAME was het overhandigen van het cadeau een hoogtepunt. ‘Het is zo goed om te zien dat de mensen hier zo fijn wonen!’.

Naar aanleiding van de rondleidingen in het onlangs opgeleverde woonconcept Mariëndaal, kwam het thema ‘vrijheidsbeperking’ ter sprake.
Voldoet het woonconcept aan de wet BOPZ? En in hoeverre is rekening gehouden met de aanstaande wet dwang en drang?

Eikenhorst: nu nog BOPZ
 Op locatie de Eikenhorst wordt nu bijna een jaar gewoond. Het woonconcept is volledig voorbereid op een contractuele en financiële scheiding van wonen en zorg. Vooralsnog is deze scheiding nog niet doorgevoerd, hiervoor is nadere overeenstemming nodig met verantwoordelijke artsen en moet toestemming worden gegeven door de zorgverzekeraar om de ZZP-indicaties om te zetten naar Volledig Pakket thuis. De Eikenhorst is een beschermde woonomgeving, de etage waar de dementerende ouderen wonen heeft een afgesloten voordeur.
De Eikenhorst heeft na bezoek van de inspectie een BOPZ erkenning gekregen. Meest belangrijk is dat afspraken met bewoners en familie over toezicht en vrijheid(sberoving) vastgelegd worden in het zorgleefplan en in de huisregels.

Mariëndaal: Wet dwang en drang
In Mariëndaal, waar bewoners begin maart komen wonen, zijn zorg en wonen contractueel en financieel gescheiden. De BOPZ is daarom niet van toepassing. Met de inspectie is afgesproken, dat ‘in de geest van’ de aanstaande wet dwang in de zorg wordt gehandeld. ‘in de geest van’ omdat de wet nog niet is aangenomen. Afspraken met bewoners en familie moeten ook in deze situatie goed worden vastgelegd in het zorgleefplan. Bijvoorbeeld: waarom krijgt een bewoner wel of geen code voor de (gesloten) voordeur?

Hoe ziet de wetswijziging dwang in de zorg eruit:
De Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz) beschermt mensen die te maken krijgen met gedwongen opname. De Wet Bopz is toegesneden op psychiatrische patiënten, maar geldt ook voor verstandelijk gehandicapten en demente patiënten. De overheid wil de regelingen voor deze 2 groepen van elkaar scheiden. Daarom komen er 2 nieuwe wetten voor de huidige Wet Bopz in de plaats; naast het wetsvoorstel verplichte ggz (voor psychiatrische patiënten) het wetsvoorstel Zorg en dwang voor verstandelijk gehandicapten en dementerenden.

Uitgangspunt van de 2 nieuwe wetten is dat dwang in de zorg zoveel mogelijk wordt beperkt. Een gedwongen behandeling moet alleen bij uiterste noodzaak worden toegepast. Ook mag deze niet te lang duren, moet er een goed behandelplan zijn en moet de patiënt inspraak hebben. De Wet Zorg en dwang sluit beter aan bij de behoefte van mensen met dementie, die niet altijd aan kunnen geven wat ze wel of niet willen. De bescherming van de Wet Zorg en dwang geldt ook voor mensen die thuis worden verzorgd. De strekking van deze nieuwe wet is te vinden via de volgende link http://www.dwangindezorg.nl/de-toekomst/wetsvoorstellen/wetsvoorstel-zorg-en-dwang

De wetsvoorstellen liggen ter behandeling bij de Tweede Kamer. De streefdatum voor inwerkingtreding is niet bekend.

Vorige week liep ik aan het eind van de middag langs de Eikenhorst. Achter het ene raam brandde licht, achter het andere was het donker. Verschillende gordijnen voor de verschillende ramen. Gewoon, net als thuis.

Voor dit blog spreek ik met locatiemanager Jos de Jong over ‘betekenis geven/ zingeving’. Ik kan de dingen doen, die voor mij zin en nut hebben. Dat geeft mij het gevoel dat ik er nog toe doe.
Het blijkt een actueel thema; voor het gebied RvN van ZZG zorggroep is zingeving komend jaar een aandachtspunt. Het programma behelst twee aandachtsvelden: 1) zinvolle daginvulling, 2) geestelijke verzorging en levensbeschouwing.

Zinvolle daginvulling
Al in de thuissituatie is het voor ouderen regelmatig zoeken naar een zinvolle daginvulling. Voor veel senioren bestaat de dag uit ‘gewone dingen’; zelfzorg, huishouden, eten en drinken, krant lezen. Daarnaast heeft men over het algemeen op vaste momenten in de week (sociale) activiteit(en) wat de dagen van elkaar onderscheid.

‘We willen naar een situatie, dat mensen zoveel als mogelijk blijven doen wat zij thuis ook deden.’ Uit de kennismakingsgesprekken moet blijken wat mensen graag doen en als zinvolle daginvulling ervaren. Vervolgens wordt met de mantelzorgers en/of vanuit het sociale netwerk van de cliënt gezocht naar mogelijkheden om dit te realiseren. De bestaande activiteit in stand houden, of zoeken naar alternatieven. Bijvoorbeeld door bewoners met gemeenschappelijke of complementaire interesse aan elkaar te introduceren.
De ‘gewone dingen’ worden in de Eikenhorst nog teveel uit handen genomen, vrije tijdwordt opgevuld met traditionele ‘activiteiten begeleiding’. Er wordt naar een passende methodische aanpak gezocht om zingeving in de organisatie in te bedden. Momenteel wordt de ‘eigen kracht methodiek’ geïnventariseerd.

De grootste kracht zit nu in de spontane activiteiten die medewerkers initiëren, vanuit de kansen die zich voordoen. Een mooi voorbeeld is dat op sommige dagen meegedaan wordt aan het televisieprogramma Nederland in Beweging. De directe woonomgeving nodigt uit tot kleine en spontane activiteiten, maar wordt hier nog niet optimaal voor gebruikt.
De enige activiteit die grootschalig op twee woonlagen wordt georganiseerd is de Bingo. Bewoners beleven plezier aan deze activiteit. Het geeft hen een verhaal.

Geestelijke verzorging en levensbeschouwing
De twee beschikbare geestelijk verzorgers hebben beiden een eigen aandachtsveld. Een biedt de mensen met een psychogeriatrische ondersteuningsvraag individuele en collectieve geestelijk verzorging. De ander biedt de mensen met een somatische ondersteuningsvraag desgewenst begeleiding ten aanzien van individuele levensvragen.
In de naastgelegen Kapel is regelmatig een viering. Deze wordt verzorgd door een groep van Kapelvrijwilligers.

Ertoe doen: talenten van mensen
Alle bewoners van de Eikenhorst beschikken over talenten, die benut kunnen worden. Jos geeft een mooi voorbeeld waaruit blijkt dat het inzetten van talenten soms een stimulerende en regisserende rol van medewerkers vraagt. Een bewoonster kan mooi zingen en heeft altijd klassieke zangles gegeven. Dit kun je inzetten; mensen die ook van klassieke zang houden zullen hiervan genieten. Echter, op het moment dat mevrouw zingt in het bijzijn van mensen die dit (op dat moment) niet kunnen waarderen heeft dit voor beide partijen geen positieve impact.

Familienet
Experimenteel wordt Familienet sinds kort ingezet om de communicatie tussen cliënten, familieleden en woonbegeleiders te ondersteunen. Familieleden kunnen medewerkers hiermee bijvoorbeeld eenvoudig attenderen op een activiteit waar de bewoner wellicht interesse in heeft. Maar familieleden worden soms ook verrast door berichten omdat hun familielid ineens met iets meedoet waar ze volgens hen nooit aan mee zou hebben gedaan.

Naar aanleiding van een ontvangen vraag een extra blog over de inzet van technologie (domotica) in de Eikenhorst. De vraag is vanuit organisatie perspectief gesteld en uitgewerkt. Het bewoners- en medwerkersperspectief is in deze blog achterwege gelaten.
Wanneer hier interesse in is, kan hier een aparte blog aan gewijd worden.

Domotica in de Eikenhorst
Uitgangspunt is dat domotica op maat mogelijk moet zijn. In de Eikenhorst zijn de appartementen daarom met de randvoorwaardelijke bedrading voorbereid op intensief gebruik van domotica.

Domotica elementen die standaard zijn aangebracht:
1. Videodeurintercom (m.u.v. de appartementen waar bewoners met dementie wonen)
2. Een zorgoproepsysteem
3. Private GSM (PGSM, met robuuste toestellen)
4. Draadloos netwerk
Wat ook wordt ingezet:
1. Dwaaldetectie (d.m.v. mobiele sensoren die te koppelen zijn aan het zorgoproepsysteem)

Het zorgoproepsysteem maakt het voor bewoners mogelijk de zorg te alarmeren, door de knop op het kastje, een halszender en/of het alarmkoord in de douche. Het signaal komt binnen op de mobiele telefoon van de woonbegeleider, die ziet welke bewoner alarm maakt. Informatie over de locatie vanwaar het alarm gemaakt wordt, wordt niet meegestuurd.
Op afstand kan een spreekluisterverbinding tot stand worden gebracht en kan de interventie afgestemd worden (bijv. ‘Ik kom over x tijd langs’). Het kastje waarmee de spreekluistverbinding tot stand wordt gebracht is bevestigd aan de muur in de woonkamer. Dit betekent dat in geval van alarm in de badkamer of buiten de woning de woonbegeleider altijd de bewoner op moet zoeken om de situatie in te schatten.

De dwaaldetectie wordt bij enkele bewoners met ondersteuningsbehoefte t.g.v. dementie ingezet. De mobiele sensoren maken het mogelijk om de dwaaldetectie op maat in te zetten. De huidige ervaring is dat de sensor vooral wordt ingezet om het verlaten van het appartement te signaleren.

Het functioneren
De technologie werkt naar tevredenheid. De eerste weken hebben vooral de woonbegeleiders moeten wennen aan het systeem. Zo bleek dat de deur van het frans balkon in het appartement ook technologie bevat die gekoppeld is. ‘We hebben lang moeten zoeken wat het alarm veroorzaakte!’

De communicatie is gebaseerd op PGSM. Deze keus is ZZG breed gemaakt met het oog op de toekomst, de verwachting is dat de ontwikkelingen op PGSM snel zullen gaan (waar DECT technologie misschien wel bijna uitontwikkeld is). Wij zijn hierop voorbereid. Zo is de koppeling met de brandmeldinstallatie niet gecertificeerd, hiervoor werken we met aparte piepers.

Keuzeproces
‘Met een aantal mede-locatiemanagers is een Programma van Eisen (PvE) geformuleerd. We hebben ons hiervoor ingelezen en laten ondersteunen door de mensen van ICT.’
Het PvE is voorgelegd aan diverse aanbieders. ‘In de selectie van de aanbieder hebben we de After Sales (service) zwaar mee laten wegen.’

Voortschrijdend inzicht en advies
Jos is tevreden met de keuzes die hij gemaakt heeft. Het systeem is uitbreidbaar en daardoor flexibel. Het kastje van het zorgoproepsysteem is qua esthetiek niet optimaal in het appartement. Wanneer we in een eerder stadium nagedacht hadden over dit onderdeel, hadden we hiervoor mogelijk andere keuzes gemaakt . Het helpt om vooraf een integraal overzicht te hebben van de keuzes, maar je hebt toch een techneut nodig in het keuzeproces.

Twee tips: 1) luister naar wat de (niet natuurlijk geïnteresseerde) medewerker wil en kan; 2) betrek in een vroeg stadium de mensen die storingen moeten afhandelen.

Thema van deze blog is privacy. Privacy gaat over de mogelijkheid om je eigen leven te kunnen blijven leiden op de manier waarop je dit gewend bent. We spreken met locatiemanager Jos de Jong over de privacy van bewoners van de Eikenhorst.

Bewoners worden uitgenodigd en gestimuleerd om zelf invulling te geven aan hun manier van leven. Mensen bepalen in hun eigen appartement zelf wat zij eten of drinken, wat zij op televisie kijken, wie zij op welk tijdstip ontvangen. De organisatie zoekt manieren om dit te ondersteunen. Een mooi voorbeeld is dat sinds kort de buurtwinkel op woensdag voor de deur staat, waar mensen hun boodschappen kunnen halen. ‘Onlangs liep ik over het plein en zag een bewoner in zijn eigen appartement zijn eigen kopje koffie zetten. Hij werd hierin niet belemmerd door zijn rolstoel, die gewoon onder het aanrecht schoof.’
Wat in de buurtkamer gebeurt (van radiozender en tussendoortjes tot het vieren van kerst) bepalen de bewoners in samenspraak. Waar nodig wordt dit groepsproces ondersteund door de woonbegeleiders, dit is vooral nodig bij de bewoners met dementie. Het samen koken wordt momenteel ontdekt door medewerkers en bewoners. Mensen genieten van de geur, het samen bezig zijn en het samen eten. Enkele mensen merken het effect al op de weegschaal.

Het keukenraam van de woningen in de Eikenhorst geeft de bewoner vanuit de keuken zicht op het plein. En vanaf het plein inkijk in de woning. Deze situatie is te vergelijken met een reguliere woonwijk. Ook in de Eikenhorst maken bewoners zelf de keus over de raambekleding. Bewoners wordt geadviseerd om flexibele raambekleding te kiezen, zoals ‘luxaflex’, zodat bewoner of zorgverlener in bepaalde situaties (zoals bij bezoek, of zorgverleningmoment) de luxaflex kan sluiten in het kader van de privacy. Maar, de keus is aan de bewoner zelf. Enkele bewoners kiezen voor permanent afdichten van het raam met bestickering, de meeste bewoners laten het raam onbedekt.

Hoe gaan woonbegeleiders om met de privacy van bewoners? Het appartement is privé ruimte van de bewoner. Medewerkers bellen of kloppen daarom aan bij binnengaan, ook wanneer de deur al open staat. Niet altijd wordt op een reactie gewacht van bewoners. Dit is nog wel een belangrijk aandachtspunt, om de cultuuromslag van verblijf naar wonen echt te kunnen maken. Er worden afspraken gemaakt met mensen, over momenten op de dag wanneer zij geen bezoek wensen van de woonbegeleiders. Op verzoek van een aantal bewoners is bijvoorbeeld afgesproken dat bij hen de woonbegeleider ‘snachts niet langs komt. Het aantal bewoners die hier afspraken over wil maken wordt steeds groter. ‘We merken dat de privacy van het eigen appartement een positief effect heeft op visite. Ook zij ervaren het eigen appartement als een aangename plek’. Wanneer een bewoner visite ontvangt, zal de woonbegeleider niet binnen komen als dit niet nodig is.
Gesprekken tussen medewerker en bewoner vinden bij de bewoner thuis plaats. Dit stelt eisen aan de gespreksvaardigheid van de begeleider, omdat zij het gesprek niet over, maar met de bewoner voeren. Het is voor familie en woonbegeleiders van mensen met dementie niet altijd gemakkelijk om het gesprek te voeren met of in aanwezigheid van de bewoner, dit is bijvoorbeeld het geval wanneer de persoon geen ziekte-inzicht heeft. Alleen in het uiterste geval wordt een andere gespreksruimte gezocht.

Afstemming tussen medewerkers waarbij vertrouwelijke informatie over bewoners wordt uitgewisseld vindt even kort op het plein plaats, of in de buurt- of bespreekkamers. Bewoners hebben hun leefplan op het appartement, waarin bijzonderheden door de begeleiders wordt gerapporteerd. Binnenkort hebben medewerkers de beschikking over een laptop, om recepten op te zoeken, protocollen na te slaan, contact te onderhouden met familie en ook om verslag te leggen. De laptop of pc is in veel huiskamers een vertrouwd gegeven, maar medewerkers vinden het nog zoeken hoe dit apparaat in een kleinschalige woonvorm gebruikt kan worden. Dit heeft onder andere te maken met de vertrouwelijkheid van informatie.


Wij vragen Jos hoe de professionele verantwoordelijkheid zich verhoudt tot de privacy en leefstijl van de bewoner. Jos geeft aan dat op het appartement de leefstijl van de bewoners leidend is. Woonbegeleiders adviseren alleen wanneer getwijfeld wordt aan de bekwaamheid van de bewoner en in overleg met familie. In de buurtkamer worden dezelfde normen omtrent voedselveiligheid etc. gehanteerd als in het verpleeghuis het geval is. Voor de woonbegeleiders is het nog wel zoeken, vooral omdat zij gewend zijn om te zorgen en over te nemen. Jos: ‘Ik zie mijn rol vooral in de bewustwording van medewerkers en hen te stimuleren de cliënt ruimte te geven zijn eigen leven in te richten’.

De zomerperiode is achter de rug. Het weer van de laatste weken heeft de pas aangelegde tuin goed gedaan. Bewoners en woonbegeleiders van de Eikenhorst hebben tijdens de zomer genoten van balkon, terras en tuin.

Wonen in de Eikenhorst
We vroegen Jos naar het verschil tussen de traditionele verpleeghuissetting en het wonen in de Eikenhorst.
1. Bewoners hebben hier een eigen woning, een privé domein.
2. Mensen wonen hier zelfstandig, aan een plein waar nog 7 anderen wonen. Dit geeft mensen rust.
3. Er is hier een klein team van woonbegeleiders. Men kent en herkent elkaar. Dit is een meerwaarde, vooral voor bewoners met psychogeriatrische problematiek.
4. Er is weinig hektiek hier, omdat de woonbegeleiders bijna alles zelf doen en kunnen.

Opvallend is het verschil in dynamiek op de verschillende woonlagen. Op de woonlagen waar mensen wonen met een psychogeriatrische beperking maken worden de buurtkamers goed bezocht. De bewoners met een somatische beperking en de mensen die van huis naar de Eikenhorst zijn verhuisd, brengen meer tijd door in het eigen appartement.
De omslag is niet altijd eenvoudig. Bewoners en woonbegeleiders hebben te maken met ‘de onzichtbare hand van het oude vertrouwde’. Ingesleten gewoonten. Voor woonbegeleiders is het soms zoeken hoe zij bewoners het best kunnen ondersteunen. Een mooi voorbeeld is de warme maaltijd. De een eet graag thuis, de ander gezamenlijk. Stimuleer je mensen om in de buurtkamer samen te eten? Kunnen bewoners de maaltijd ook zelf ophalen?

Niet alle bewoners voelden zich thuis in de Eikenhorst. Een bewoner herkende ten gevolge van zijn dementie de woning niet als de zijne en kon niet meer wennen aan een eigen appartement. Daarom is hij verhuisd naar een andere kleinschalige woonvorm voor mensen met dementie, die ook als voordeel had dat hij nu dichter bij zijn familie woont.

Visite
Familie en vrienden vinden het prettig om in het eigen appartement op visite te komen. Dit maakt een persoonlijk gesprek mogelijk. Doordat visite nu achter de voordeur van het eigen appartement verdwijnt , is zij minder zichtbaar voor woonbegeleiders en andere bewoners. Familieleden en bewoners worden daarom de komende tijd actief uitgenodigd om ook van de gemeenschappelijke ruimten (zoals de zitjes op de gang, de bioscoop en de buurtkamer) gebruik te maken.

Leren van opgedane ervaring
Aan collega organisaties die woonvormen voor mensen met een psychogeriatrische beperking ontwikkelen adviseert Jos om niet te kiezen voor automatische verlichting in de badkamer. De ervaring leert dat bewoners zoeken naar de knop om de verlichting uit te schakelen. Een licht dat niet uitgaat geeft onrust.

In het kader van daglicht en toezicht is er in de ontwikkeling van de Eikenhorst goed nagedacht over de positionering van ramen. Nu er mensen wonen, blijkt dat de verlichting in de algemene ruimte ‘s nachts via het keukenraam in de slaapkamer van de appartementen binnenschijnt. Door de aantrekkingskracht van verlichting, belanden bewoners ’s nachts nog wel eens in de algemene ruimte.

Het is raadzaam om vooraf te besluiten over de uiteindelijke straatnaam en huisnummer van de nieuwbouw. Het achteraf wijzigen van het adres van de Eikenhorst levert Jos momenteel veel extra werk op.

BOPZ erkenning afgegeven
Succes voor de organisatie is het verkrijgen van de BOPZ erkenning. Tijdens de visitatie bleek het belang van goede afspraken omtrent privacy en vrijheidsbeperkende maatregelen en het vastleggen van deze afspraken in het zorgleefplan. ‘We leggen in het zorgleefplan bijvoorbeeld vast wanneer een bewoner in het kader van privacy kiest om het raam af te dekken met gordijn of plakstrip.’ Ook het afsluiten van de deur naar het balkon wordt vermeld in het zorgleefplan.

De komende blogs
In de visie die ten grondslag ligt aan het wonen en werken in de Eikenhorst staan een negental kernwaarden benoemd: eigen regie, privacy, je thuis voelen, healing environment, sociale veiligheid, veilige woonomgeving, sociale omgeving, betekenis geven/zingeving, professionele ondersteuning.
Komende blogs besteden we aandacht aan de betekenis en invulling van deze kernwaarden. De volgende keer dat we Jos spreken, gaan we dieper in op de kernwaarde ‘privacy’.

Eind mei konden de bewoners van de Eikenhorst hun woning betrekken. Jos de Jong, met recht trotse locatiemanager, heet bewoners en familieleden welkom bij de entree. Het grootste deel van de bewoners zijn ‘oude’ bekenden, bewoners van andere locaties van ZZG Zorggroep. De eerste weken zijn achter de rug, eerste ervaring wordt opgedaan, eerste vraagstukken beslecht. In deze blog delen wij deze eerste ervaringen met u.

Verhuizen
Het moment dat de bewoners kwamen, was emotioneel. Bewoners en familie hebben lang naar dit moment uitgekeken. Waar vooraf nog weleens getwijfeld werd, zijn familieleden nu enthousiast. Het is prettig om in het gebouw te zijn, vooral het daglicht is heerlijk.
Natuurlijk zijn in de eerste weken vraagstukken opgetreden. De ingebruik name van het nieuwe pand brengt wat klussen met zich mee; een kleine lekkage, vraagstuk rondom de temperatuurbeheersing.

Bewoners
Een aantal bewoners is het grootste gedeelte van de dag gewoon ‘thuis’, op het eigen appartement. Zij doen hier de gewone dingen. Wat aanrommelen, het vermaak van de eigen TV, bezoek hebben, etc. “Het is opvallend en mooi te zien dat bewoners graag in het eigen appartement verblijven. De herkenning en vertrouwdheid van de eigen huisraad geeft mensen rust. Het is zelfs zo dat we bij een aantal bewoners nu al de rustgevende medicatie wordt afgebouwd.”

Voor de bewoners met een ondersteuningsvraag ten gevolge van een somatische aandoening is de herwonnen privacy een groot goed. Wel opvallend is dat de bewoners veelal de eigen voordeur open laten staan. “Misschien was het idee van een dubbele deur, zoals je die wel op boerderijen ziet, toch beter geweest!”

Organisatie van zorg en diensten
De transitie van verblijf, naar wonen betekent een transitie in houding en werken. Dit is wennen en de overgangssituatie brengt soms lastige situaties. Wat doe je bijvoorbeeld met de (bestaande) voorraden? Deze hoort bij de bewoner in huis opgeborgen te worden, maar de huidige voorraad is hier te groot voor. Het beddengoed voor bewoners hoort, net als thuis, in de kast. Maar hoe leg je dit uit aan familie?
Opvallend vindt Jos, dat de tijdstippen van dienstwisseling een duidelijk stempel drukken op de dagindeling. “Medewerkers willen een activiteit graag ‘afgerond’ hebben binnen de eigen dienst.”

Vooruitkijken
Het zoeken naar verdere uitwerking van het concept gaat door. Onder andere de inrichting van organisatorische zaken (zoals de was) vraagt aandacht en creativiteit. Voor de komende periode geldt daarnaast een klassieke uitdaging; het voortzetten van de dienstverlening in de vakantieperiode.

Over een aantal weken volgt de volgende blog.
Specifieke vragen over (de werking van) dit woonconcept? Wij horen het graag.