Foto-impressie Van Verblijf naar Wonen

Wonen en leven op je eigen manier. Het lijkt zo’n vanzelfsprekendheid. Toch is dit voor veel mensen met een (intensieve) aandoening of beperking nog een hele opgave. Mensen met dementie of mensen met een fysieke beperking zijn zeker geen homogene groep. De institutionele woon-zorgcomplexen kennen nog weinig differentiatie en sluiten hierdoor lang niet altijd aan op verschillende persoonlijke behoeften.
wonen
wonen
wonen
ontmoeten
daglicht
veiligheid
werken
persoonlijk
Sinds 2015 mogen mensen die gebruik maken van de Wet langdurige zorg zelf kiezen of ze hun indicatie verzilveren met een Zorg Zwaarte Pakket (all-inclusive) of met een Volledig Pakket Thuis (contractuele scheiding tussen wonen en zorg). Deze keuze kan in de toekomst nog worden uitgebreid, bijvoorbeeld met een Modulair Pakket Thuis en/of een Persoonsgebonden Budget. Deze keuzevrijheid vraagt meer diversiteit en flexibiliteit in het vastgoed- en zorgconcept. 

Het Beschermd Wonen dat FAME, in nauwe samenwerking met ZZG zorggroep en een aantal andere zorgorganisaties als strategische partner, heeft ontwikkeld, biedt volop ruimte voor de eigen levenswijze van de diverse bewoners en is met verschillende vormen van financiering te exploiteren. 

Vanuit een nieuw perspectief

Met het Beschermd Wonen wordt de omslag gemaakt van het aanbieden van verpleeghuiszorg naar het ondersteunen van de eigen manier van leven, waar mogelijk samen met het eigen netwerk. Kunnen blijven wonen, leven en ontmoeten op een manier die persoonlijk bij iemand past, is hiervoor de belangrijkste basis. Zorg, verpleging en behandeling, multidisciplinair georganiseerd, zijn hierin geïntegreerd.

Uit verschillende woonwensonderzoeken blijkt dat ouderen geen homogene groep zijn. Ook ouderen met dementie of een somatische zorgbehoefte verschillen net als ieder ander van elkaar. Ze zijn een afspiegeling van de maatschappij, zoals iedere andere willekeurige groep. De persoonlijke interesses en opvattingen, sociale en culturele achtergrond en levensovertuiging vormen dan ook de behoeften die van belang zijn en blijven. Het Beschermd Wonen moet  daarom ook toegankelijk zijn voor mensen met een verschillende achtergrond en een andere levenswijze. Kunnen wonen en leven vanuit de eigen levenswijze is van belang om zo lang mogelijk de eigen identiteit te behouden. ›

Eigen manier van leven

De woon- en leefsfeer van de vroegere bestaande verzorgingshuizen en de grootschalige verpleeghuizen was in zijn algemeenheid gericht op de westerse ouderen. Beelden die hierbij hoorden waren: Koningshuis, voetbal, bingo, De Telegraaf en christelijke vieringen. De inrichting en aankleding waren gebaseerd op de Nederlandse etniciteit. Daarnaast was er een clustering op leeftijd en aandoening, met een strikte scheiding tussen psychogeriatrische zorg en somatische zorg. De transformatie van de traditionele grootschalige verzorgingshuizen en verpleeghuizen naar duurzame beschermde woonvormen, passend bij verschillende sociale en culturele achtergronden, vraagt ons met andere ogen te kijken naar diversiteit in klanten en diversiteit in behoeften. Hierbij is niet meer de ziekte of aandoening het belangrijkste uitgangspunt, maar ook het behoud van de eigen manier van leven. 

De verschillende ruimten binnen Beschermd Wonen

Beschermd Wonen bestaat uit het eigen appartement, verschillende belevingshoeken en de buurtkamers. De gangen zijn zoveel mogelijk ingericht als een straatje met belevingselementen, zitjes en nisjes.

Het eigen appartement 

Bij het ontwikkelen van het woonconcept Beschermd Wonen is bewust gekozen voor een eigen appartement, ook vanwege de diversiteit die er tussen mensen is. Dit is het privédomein van de bewoner. Hier kan het leven worden geleefd zoals gewenst met  alle eigen gewoonten en rituelen die daarbij horen. De eigen inrichting en leefsfeer dragen hieraan bij. Hier komen ook familie en vrienden op bezoek. 

Belevingshoeken

De sfeer en inrichting van deze algemene ruimten vraagt afstemming en uitwisseling; wie wonen er, wat zijn belangrijke elementen uitgedrukt in kleur en inrichting. Hoe kan er juist in deze algemene ruimten diversiteit worden gecreëerd tussen de verschillende ontmoetingsplekken. Hoe maak je ontmoeten en spontaan contact uitnodigend? Dit is een vraag die vanaf het begin van het ontwikkelingsproces kan  worden meegenomen. Een werkwijze kan zijn de omliggende buurt actief te betrekken, bijvoorbeeld door een divers samengestelde buurtcommissie. Waar mogelijk en gewenst kan dit leiden tot een blijvende actieve rol van een dergelijke commissie, die verder gaat dan een advies voor inrichting, maar ook een verantwoordelijkheid op zich neemt  voor het onderhoud daarvan, of voor kleine cultuurgerichte activiteiten in deze ruimten. ›

Buurtkamer

De buurtkamer is de plek waar bewoners elkaar ontmoeten. Samen kunnen eten of gezamenlijk sociale activiteiten kunnen ondernemen. Een plaats die een aangename en uitnodigende atmosfeer heeft en zodanig is ingericht dat verschillende achtergronden en leefstijlen zich hier prettig voelen zonder dat een bepaalde leefstijl zich opdringt.  

Eten en drinken in de buurtkamer

De vraag naar diversiteit in eten en drinken zal de komende jaren snel toenemen: vegetarisch, halal, koosjer, verschil in eet- en voedingsgewoonten, rituelen rond eten en drinken, om er maar enkele te noemen. Het zelf koken in de buurtkamer samen met bewoners zal hierdoor sterk beïnvloed worden. Samen met bewoners en het eigen netwerk zal per situatie iedere keer weer opnieuw moeten worden onderzocht en vastgesteld hoe deze verschillen in eten en drinken kunnen worden geïntegreerd in het zorg- en dienstenpakket. Alsmede waar en hoe de bereiding hiervan plaatsvindt.  

Rituelen en vieringen in de buurtkamer. 

Voorheen werd de kerkdienst, vooral oecumenisch opgezet, binnen het verpleeghuis gehouden en de christelijke feestdagen en rituelen met elkaar gevierd. Ook hierin zal de behoefte aan diversiteit snel zichtbaar zijn, ook voor andere rituelen. Gebruiken en levensopvattingen moeten een plek krijgen binnen Beschermd Wonen. Dit is zowel ruimtelijk als in diversiteit niet binnen het eigen wooncomplex in te vullen. Nieuwe werk- en denkwijzen zijn nodig om, samen met beschikbare voorzieningen en burgers in de buurt, daadwerkelijk tot maatschappelijke ingebedde zorg en ondersteuning te komen. Dus waar mogelijk ook de voorzieningen in de buurt goed benutten, zoals bijvoorbeeld de kerken. 

Formele en informele zorg, samen aan zet

Het persoonlijke gesprek tussen de professional, de (toekomstige) bewoner en het eigen netwerk van deze bewoner is de belangrijkste basis om de juiste ondersteuning te kunnen bieden. Voor dit persoonlijk  gesprek zijn vier basisvragen geformuleerd. Deze vier vragen zijn verbeeld in een cyclisch proces. Dit omdat in de verschillende fasen van de dementie ook de uitkomst van de vragen zal veranderen. In de verbeelding is bewust gekozen het eigen netwerk in de binnenste ring en daardoor het dichtst bij de bewoners te plaatsen. De tweede ring  met de professionele zorg biedt zowel het eigen netwerk als de bewoner een veilige schil. Als derde schil is de maatschappelijk context toegevoegd. › Van waaruit de verwachtingen, opvattingen en gezamenlijke verantwoordelijkheden ook van invloed zijn. (Voor meer info zie artikel ‘Intercompanytraining Bescherm Wonen, p. 50)

Verschillende financieringsvormen binnen één woon-zorgcomplex

De keuzevrijheid om de Wlz-indicatie naar persoonlijke voorkeur te verzilveren brengt voor de zorgorganisatie een complete omslag in de bedrijfsvoering met zich mee. Hierdoor kan het per bewoner verschillen waarvoor zelf wordt betaald en wat wordt vergoed. In een eerste stap tot het ontwikkelen van toekomstbestendige integrale arrangementen heeft FAME in samenwerking met een aantal zorgorganisaties onderzocht wat nu vanuit welke vorm wel en niet meer wordt vergoed. In een praktisch werkdocument is deze informatie bij elkaar gebracht. Hiermee wordt het direct inzichtelijk dat zorgorganisaties van vaste inkomensstromen naar variabele inkomsten gaan. Deze inkomsten zijn niet meer vanzelfsprekend, maar vragen allereerst innovatie en ondernemerschap.

Van intramurale financiering naar een integrale business case

De klant gaat meer betalen en daarom ook meer bepalen. Van verblijf naar wonen is ook een beweging van aanbodgericht naar vraaggestuurd. Mensen gaan op een andere manier kijken en beslissingen nemen omdat ze zelf moeten betalen. Oude wijn in nieuwe zakken verkopen werkt hier niet. Met minder geld hetzelfde blijven doen ook niet. Dat leidt tot ontevreden bewoners én medewerkers.

De huidige bedrijfsvoering is gebouwd op de vroegere systemen van financiering vanuit de zorgkantoren, op protocollering en wet- en regelgeving. We hebben de intensieve zorg tot nu toe  georganiseerd vanuit het instituut, aanbodgericht vanuit een intramurale eigen bedrijfsvoering en vanuit onze maatschappelijk normen en waarden. We hebben nu de nieuwe waarden ‘van verblijf naar wonen’ geordend en getoetst, onder andere financieel en ze samengebracht in wat we het Canvas Business Model zijn gaan noemen. Dat hebben we gemaakt omdat het nodig is andersom te redeneren. •

Loading...